Czym jest Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny,
a czym MTŚK nie jest?

Początek i historia.
13 lipca 1966 roku Śrila Prabhupada zarejestrował w Nowym Jorku organizację nazywając ją International Society for Krishna Consciousness czyli Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny. Po 40-tu latach zmieniło się wiele i z pewnością organizacja ta nie jest już tym samym, czym była na początku. Czym jest obecnie MTŚK, a czym MTŚK nie jest? Te i inne pytania zostały postawione przeze mnie podczas rozmów z Kadamba Kanana Swamim w Radhadesh. Rozmowy te, podczas których próbowaliśmy odpowiedzieć na powyższe pytania i przedstawić obraz MTŚK, który odzwierciedlałby obecną sytuację Towarzystwa na świecie, jak i w Polsce, jak również artykuły zamieszczane w Iskcon Communication Journal w latach 1993-1999, stały się inspiracją do napisania tego artykułu.

Śrila Hridayananda Dasa Goswami w odpowiedzi na artykuł Dlaczego ISKCON powinien studiować swoją własną historię Thomasa J. Hopkinsa zamieszczony w Iskcon Communication Journal, Nr 6.2 - July/December 1998, pisze: “ (…) istnieje paląca potrzeba rozwinięcia zdolności historycznego, krytycznego i inteligentnego myślenia o sobie samych. Kiedy pojawią się problemy, musimy wiedzieć, że takie same problemy pojawiały się już wiele razy w przeszłości, zarówno w historii waisznawizmu, jak i w historii innych tradycji.” Doświadczenia pokoleń przekazywane drogą tradycji, jeśli zostaną zachowane oraz zastosowane w umiejętny sposób, mogą pomóc uniknąć lub rozwiązać wiele problemów, które napotkać może MTŚK w przyszłości. Aby móc korzystać z tego doświadczenia ważne jest określenie swojego miejsca, zarówno jako jednostki, jak i jako członka MTŚK.

Czym jest MTŚK?
Przede wszystkim korzenie Towarzystwa sięgają głęboko w religijną tradycję dziedzictwa Gaudiya Waisznawizmu. Według źródeł pochodzących z tej tradycji waisznawizm sięga tysięcy lat wstecz i nie ma wiele wspólnego z religijnymi ruchami Indii określanymi wspólnym mianem hinduizmu. Wywodząc się z tej tradycji “MTŚK widzi siebie jako propagatora sanatana dharmy, a hinduizm jako religię wywodzącą się z sanatana dharmy, która jest całkiem odmiennym zjawiskiem.” W tradycji wschodniej wiedza, a wraz z nią tradycja duchowa, przekazywana jest poprzez system sukcesji uczniów. Poprzez przebywanie z mistrzem duchowym, guru, uczeń otrzymuje wiedzę duchową, która jest odmienna od wiedzy zdobywanej przez intelekt. W sukcesji uczniów Gaudiya Waisznawizmu guru jest traktowany jako bezpośredni reprezentant Boga. Stąd silna pozycja guru w MTŚK. Jednak MTŚK posiada cechę nie rozpowszechnioną we wschodniej tradycji, a mianowicie Ciało Zarządzające (Governing Body Commition - GBC), które sprawuje nadzór administracyjno-prawny nad działalnością MTŚK. Według słów Srila Prabhupada, GBC “jest najwyższym autorytetem administracyjnym MTŚK” Sformalizowanie przekazu wiedzy i zamknięcie go w ramy organizacji dominuje w kulturze zachodniej. W taki sposób rozwinęło się m.in. chrześcijaństwo. W ten sposób MTŚK zamyka system sukcesji uczniów w sformalizowane ramy organizacji.
Czym jest MTŚK określa również statut Towarzystwa. Zawiera on siedem punktów:
(1) Systematyczne propagowanie wiedzy duchowej w społeczeństwie oraz kształcenie wszystkich ludzi w technikach życia duchowego w celu powstrzymania zaburzeń równowagi systemu wartości w życiu jednostki i społeczeństwa oraz w celu osiągnięcia prawdziwej jedności i pokoju na świecie.
(2) Propagowanie świadomości Kryszny (Boga) w takiej formie, jak została objawiona w wielkich Pismach Indii - Bhagavad-gicie i Śrimad Bhagavatam.
(3) Zbliżanie członków Towarzystwa do Kryszny, Osobowego Boga, i rozpowszechnianie w ten sposób w obrębie społeczeństwa i ludzkości idei, że każda dusza jest cząstką Boga (Kryszny).
(4) Nauczanie i rozpowszechnianie ruchu sankirtana (zbiorowego intonowania świętych imion Boga) tak, jak zostało to przekazane w naukach Pana Czejtanji Mahaprabhu.
(5) Wznoszenie dla członków Towarzystwa, oraz dla ogółu społeczeństwa, świętych miejsc transcendentalnych rozrywek poświęconych Osobie Kryszny.
(6) Skupianie członków Towarzystwa w celu nauczania prostszego i naturalniejszego sposobu życia.
(7) Publikowanie i rozprowadzanie periodyków, czasopism, książek i innych wydawnictw, w
celu osiągnięcia wyżej wymienionych celów.

Według antropologa, Charlsa R. Brooks’a MTŚK “pasuje do modelu ‘Ruchu Rewitalizacyjnego’ Anthonego Wallace’a. Ruch Rewitalizacyjny jest świadomym, zorganizowanym wysiłkiem osób, które sa niezadowolone ze swojej kultury i które pragną stworzyć kulturę bardziej odpowiednią. MTŚK jest klasycznym przykładem ruchu rewitalizacyjnego na tle wydarzeń lat 60-tych w Stanach Zjednoczonych. Takim ruchem były wczesne kościoły chrześcijańskie, jak również wczesne formy buddyzmu i islamu.” Stwierdzenie to określa MTŚK tylko częściowo, ponieważ żaden z wyżej wymienionych ruchów rewitalizacyjnych nie posiadał tak wyraźnej, sięgającej tak daleko wstecz tradycji popartej tomami Pism Objawionych, jakimi są Wedy oraz literatura uzupełniająca.

Czym MTŚK nie jest?
W rozmowie na temat praktyk stosowanych w MTŚK, Kadamba Kanana Swami zauważył, jak nieprzystające do zachodnich stereotypów są praktyki duchowe wykonywane przez członków MTŚK. Jeśli czynności związane z wielbieniem Bóstw można zaklasyfikować do kategorii “obrzędów religijnych”, to już intonowanie maha mantry Hare Kryszna na koralach japa nie da się tak łatwo zaklasyfikować. Ponieważ mantra to nie modlitwa, a intonowanie to nie rozmowa z Bogiem, to doświadczanie Jego obecności w postaci wibracji dźwiękowej. Śrila Prabhupada nauczał jednej podstawowej rzeczy, że intonowanie świętych imion Boga, jest najprostszym procesem wyzwolenia z materialnego świata i powrotu do świata duchowego. Nie namawiał nikogo do zmiany religii czy porzucenia swojej wiary. Twierdził, że intonowanie imion Boga jest uniwersalnym, naukowym procesem samorealizacji. Mówił, że jeśli ktoś zna jakieś imię Boga, powinien je intonować, a jeśli nie zna – oto jest ruch sankirtana zapoczątkowany przez Czejtanję Mahaprabhu, który dostarcza nieskończonej ilości imion Boga, z których Kryszna i Rama są najbardziej znanymi. Śrila Prabhupada zrobił jeszcze więcej – dla ateistów, którzy nie znają żadnej religii, oprócz uniwersalnej metody intonowania maha mantry Hare Kryszna - zaadaptował tradycyjną religię waisznawa, która może dostarczyć inspiracji tym, którzy nie są w stanie podjąć od razu procesu intonowania świętych imion. “MTŚK bezsprzecznie należy do awangardy społeczeństwa w zakresie wielbienia Bóstw. Puja jest obrzędem i liturgią skierowaną do Boskości i Świętości; podtrzymuje hagio- i teocentryzm ludzkiej egzystencji. MTŚK w sposób skuteczny przypomina nam o pięknie i konieczności poświęcenia się w celu zachowania własnej wewnętrznej egzystencji oraz jej podtrzymywanie we wszystkich dostępnych formach. Przypomina się nam, że służba Bogu jest podstawą dla służby dla bliźniego.” Mimo tego bogactwa obrzędu w centrum zainteresowania i propagandy MTŚK jest ruch sankirtana, zbiorowego intonowania świętych imion. Dlatego też MTŚK zdecydowanie nie może być zaliczony do tzw. Nowych Ruchów Religijnych, które powstają i znikają wraz odejściem “guru.”
MTŚK nie jest organizacją charytatywną, nie jest nowym ruchem religijnym, nie jest sektą, ani nie jest organizacją specjalizującą się w praniu mózgów – wszystkie te etykiety przylepiane przez ostatnie 40 lat MTŚK określały jedynie reakcje świata zachodniego na to niezwykłe zjawisko, jakim jest świadomość Kryszny wyrażany przez ruch sankirtana czyli śpiewanie i tańczenie kolorowych grup młodych i starych, kobiet i dzieci, na ulicach miast i miasteczek całego świata.

Wnioski
7 celów MTŚK określa precyzyjnie czemu służy organizacja założona w 1966 roku przez Śrila Prabhupada. Jej zadanie to dostarczanie wiedzy duchowej, dbanie o członków Towarzystwa oraz o dobro ogółu ludzkości, rozprzestrzenianie ruchu sankirtana czyli intonowania świętych imion Boga oraz publikacja książek i periodyków, pozwalająca te cele osiągnąć. MTŚK zrzesza osoby o skłonnościach do życia duchowego wywodzące się z każdej religii czy nawet niereligijne. MTŚK służy jako medium do zachowania i przekazania tradycji świadomości Kryszny. Jako nowy model organizacji o wymiarze duchowym nie przystaje do żadnych starych schematów myślowych, dlatego też określenia takie jak sekta czy nowy ruch religijny nie oddają jej istoty.

W Polsce MTŚK napotyka na trudności związane z tradycyjnie chrześcijańskim sposobem pojmowania ruchów religijnych, które dzielone są na dobre i złe. W tradycji wschodniej, która z natury swojej jest tolerancyjna, łatwo przyznaje się miejsce “nowym” ideom pozostawiając weryfikację historii, czy raczej czasowi, a nie mieczowi czy płonącemu stosowi. Jednak, jak pisze Edmund Weber, “pomimo problemów, jakie znaleźć możemy w historii MTŚK, nie ma wątpliwości, że system guru ma przyszłość, szczególnie dla rozwinięcia duchowej kultury.” MTŚK jest czymś więcej, niż jest w stanie określić współczesny psycholog, religioznawca czy antropolog. Niesie ze sobą autentyczne duchowe przesłanie, które przerasta zdolności pojmowania współczesnych krytyków nie dlatego, aby brak im było wiedzy czy inteligencji, ale ponieważ taka jest natura duchowości, iż wymyka się materialnym określeniom. MTŚK od momentu założenia wzbudzał kontrowersje (dlaczego w nazwie użyto zwrotu: “świadomości Kryszny”, a nie: “świadomości Boga”?) zarówno u zewnętrznych obserwatorów (pozycja kobiet w MTŚK i literaturze wedyjskiej), jak i od wewnątrz (sprawa byłych uczniów gurukul), wciąż wzbudza kontrowersje (rola GBC, pozycja guru, centralizacja) i będzie wzbudzał kontrowersje (przepowiednia o 10 tys. lat istnienia ruchu sankirtana). Dlatego także w przyszłości krytycy nie będą mieli łatwego zadania.

Bogusław Jarosław Pyż